uit klein hoefblad maart 2000

Het bewaarde land

Ergens in Nederland ligt het Bewaarde Land, een land waar de wachters van de Elementen wonen en waar de natuur zoveel mogelijk zijn gang mag gaan. Een land waar heel veel kinderen komen om te spelen en in bomen te klimmen, waar ze vossen zien en konijnen zijn, waar ze brandnetels eten en op blote voeten mogen lopen, waar ze al hun zintuigen (leren) gebruiken en waar ze spelenderwijs heel veel leren van en over planten en dieren. Een sprookje? Ja en Nee.

Drie jaar geleden bezocht ik Het Bewaarde Land, samen met andere IVN-jeugdbegeleiders uit Flevoland. We werden meegenomen in het spel van de Wachters en Vrouw Fleur. Voor sommigen van ons was het afkicken, geen namen, geen werkbladen, maar een eigen boom uitkiezen, een haiku maken, geblinddoekt bomen voelen en die later zonder blinddoek herkennen. Geblinddoekt langs een lang touw door een bos met struikgewas lopen, kruipen en sluipen en zo nog wat dingen. Tot slot werden we verrast door een uitbundige elementendans van de wachters. Een verrassende, vrolijke dag. Een manier van werken die me aansprak.

Verleden voorjaar stond in 'Mens en Natuur; een klein stukje over het project van de Vereniging Natuurbeleving met een oproep voor vrijwilligers. Na een driedaags leerprogramma en driedaagse stage als hulpwachter begeleidde ik deze zomer drie series van drie dagen een klein groepje schoolkinderen (maximaal 8) als Vuurvogel, wachter van het Vuur. Ik ervaar het als heel verrijkend en het verandert mijn kijk op en beleving van de natuur.

Het project
Het programma is ingebed in een verhaal rond een kruidenvrouw/heks, vrouw Fleur en wachters van de Elementen, die zorg dragen voor de natuur. De wachters en vrouw Fleur leven en wonen voor een groot deel in een heel bijzonder land "Het Bewaarde Land". De enige manier om in dat land te komen is door een poort te gaan, die toegang geeft tot het Bewaarde Land. Het Bewaarde Land is zowel realiteit als fantasie. Mensen die je tegenkomt in het bos, maar die niet door de poort zijn gegaan, zijn niet in het Bewaarde Land. Alleen in het Bewaarde Land en samen met een Wachter mag je bijna overal komen, paden zijn er niet voor jou, je mag dwars door het bos lopen, over hekken klimmen en verboden toegang bordjes negeren. Bomen zijn er om in te klimmen, mee te praten en mee te spelen, maar alleen als je voorzichtig bent met de bomen, de planten en de dieren, want het is hun huis waar je te gast bent.

Er zijn 4 tot 5 wachters, afhankelijk van de grootte van de groep. Het zijn de wachters van Aarde, Water, Lucht, Vuur en Kleur. Ze hebben allemaal een eigen gebied in het bos, passend bij hun element. De kinderen komen drie maal een dag per week, van 9 -15.15 naar net Bewaarde Land. Ze zijn op school al verdeeld over de elementen en blijven die drie dagen in hun eigen elementengroep en bij hun eigen wachter. In principe zijn de dingen die aangeboden worden dezelfde in alle groepen, maar het hangt van de kinderen, de wachters en wat zich aanbiedt aan dier en plant, wat er precies aan de orde komt. In ieder geval altijd eetbare planten verzamelen voor de soep, waaronder brandnetels. Eigen boom kiezen, klimmen met kliminstructie in bomen, sluipspelletjes, bomen herkennen, zintuigpad.

In Het Bewaarde Land is er geen Piet de Wit of Ton Brandsma, maar is er een Eekhoorn, een Dolfijn of een Bosaardbei. Een van de eerste dingen in Het Bewaarde Land is het kiezen van een Bewaarde Landnaam, passend bij je element. Ieder kind krijgt een T-shirt, waarop aan de ene kant Het Bewaarde Landpatroon is gedrukt en aan de andere kant een lege cirkel met een dubbele rand. In de rand van de lege cirkel zetten de kinderen o.a. hun Bewaarde Landnaam. Dat shirt is tegelijkertijd een paspoort voor het Bewaarde Land. Op school maken ze een ontwerptekening gerelateerd aan hun naam. Met textielstiften tekenen ze de afbeelding op het shirt. Na afloop gaat het shirt mee naar huis.

Natuurbeleving is het doel. Ervaren dat de natuur veilig, leuk, waardevol en spannend is en dat alles wat leeft respect verdient en dat wij mensen ook een deel van die natuur zijn. Dat leren ze spelenderwijs. In voedselwebspellen en elementendans. Ze leren dat de elementen allemaal invloed op elkaar hebben, ze leren wat eetbare bessen en planten zijn door ze te plukken en - onder begeleiding - te proeven. Zoveel mogelijk zintuigen worden aangesproken. Het is leren op verschillende niveaus tegelijk: fysiek, gevoelsmatig, mentaal en zo je wilt ook spiritueel. Drie maal een dag in het bos raakt de kinderen. Veel kinderen vinden het de leukste dagen van hun leven en nemen na drie dagen met moeite afscheid en willen dolgraag terugkomen.

Er is een enigszins vaste programmaopbouw, maar nooit zo vast dat er geen ruimte is voor dat plotseling langskomende eekhoorntje of die vossendrol, waarin wel allerlei botjes lijken te zitten en voor de buizerd, die hoog boven het zintuigpad vliegt. Aan het eind van de derde dag verwerken de kinderen per elementgroep het beleefde van de voorgaande dagen in een presentatie per elementengroep, de aardekinderen maken een Madurodam Bewaarde Land van natuurlijke materialen, de waterkinderen schminken hun gezichten, de vuurkinderen doen aan acrobatiek of spelen een verhaal en de luchtkinderen spelen in een geluidsspel. De wachters dansen tot slot hun elementendans in vol ornaat met wachtersmantel en muts.

Vrouw Fleur, kruidenvrouw en gastvrouw speelt een verbindende rol. Zij ontvangt de kinderen met hun begeleiding op de parkeerplaats, vertelt ze een verhaal, brengt de kinderen naar het bos waar de wachters zijn en maakt met behulp van leerkrachten en of ouders kruidensoep, thee en koffie.

Het Bewaarde Land is gelegen in Meijendel, in de duinen bij Wassenaar, een schitterend, dicht bebost stuk duin, met veel oude eiken, beuken en dennen. Veel bomen zijn zeer grillig gegroeid, gevormd door behoefte aan licht en door de zeewind.

Het is de bedoeling dat de Bewaarde Landdagen op school voorbereid en ook verwerkt worden door middel van opdrachten. In het bewaarde land wordt geen papier gebruikt, alleen WC-papier. Er is een Bewaard Landlied dat de kinderen bij aankomst en vertrek zingen en waarbij ze zelf een nieuw couplet maken (als het goed is, is dat op school geleerd) De school krijgt vooraf materiaal voor werkboeken ter kopiering en de muziekcassette van het lied.

Het project is behoorlijk arbeidsintensief, er zijn minimaal 5 mensen per dag nodig (naast hulpouders en de leerkracht) Er is een coördinator die betaald wordt en die vrijwel iedere dag ook zelf wachter is. De overige medewerkers zijn vrijwilligers. De reiskosten worden vergoed. Er is een grote groep vrijwilligers nodig die meehelpen de dagen te verzorgen. Veel wachters doen al jaren mee aan het project en reizen, net als ik, ver om mee te doen. Het is erg leuk om te doen in een prachtige omgeving en niet in het minst om de ontspannen, vrolijke respectvolle sfeer. Respect voor de natuur werkt kennelijk door in respect voor elkaar. De speelse aanpak werkt door, tenminste bij mij. Ik beleef de natuur steeds meer als deel van mijzelf, als een wereld, waarin ik via allerlei zichtbare en onzichtbare lijnen mee verbonden ben.

Geinteresseerde bezoekers worden tijdens school-programmadagen niet toegelaten, wel kunnen ze, in het seizoen (van zeg maar april tot en met uiterlijk half november) een dag het Bewaarde Land ervaren in een aangepast programma. Daarvoor wordt een klein bedrag gevraagd. De Vereniging is een vrijwilligersorganisatie, slechts een deel van de onkosten worden gesubsidieerd door de gemeente Leiden (in de vorm van een Melkertbaan) waar de meeste kinderen vandaan komen. De kinderen betalen Fl. 25,-- voor drie dagen.
Sophie van der Zee

Vereniging Natuurbeleving
p/a Hugo Bakker, coördinator
Haarlemmerstraat 267 F
2312 DT Leiden
071-5123891

Home - Archief