uit klein hoefblad juni 2000
DE ALDE FEANEN
De vorige keer vertelde ik over het oude midden Friesland en de natuur die daar sterk cultuurgebonden is. Het stinzenmilieu kreeg alle aandacht. Intussen maakten we in opvolging van mijn verhaal een kleine groepsexcursie* op de fiets op 26 maart. Tè laat voor de krokusexplosie op Epema State en véél te laat voor de enorme sneeuwklokjeszee van Jongema State. Maar we hebben de aronskelk, gele anemoon, bostulp en vingerhelmbloem gezien en volop genoten van haasjes op het veld, de roekenkolonie, de weidevogels en nog véél meer. Het gebied dat we hebben doorkruist ligt gedeeltelijk in de gemeente Wymbritseradiel (Sneek) en tegen de westgrens van mijn gemeente Boarnsterhim (Grouw).
Deze keer wil ik je meenemen naar een gebied dat juist aan de àndere kant van Boarnsterhim ligt, vier kilometer ten oosten van Grouw: het natuurgebied De Alde Feanen. Misschien in Flevoland niet zo bekend als Weerribben en Wieden in de kop van Overijssel, maar nu ik deze namen noem begrijp je vast direct om welk soort landschap het gaat. Verleden herfst heb ik het uitgebreid verkend en ontdekt dat het in het voorjaar en de vroege zomer heel geschikt zal zijn voor een fietsexcursie.* Eernewoude is natuurlijk erg toeristisch maar het gebied rondom is voor groengenieters heel interessant.De Alde Feanen is qua oppervlak - buiten de Waddenzee - het grootste natuurgebied van Friesland, ruim tweeduizend hectare. Het wordt sinds 1934 beheerd door It Fryske Gea, ons trotse Provinciaal Landschap dat dit jaar de eerbiedwaardige leeftijd van 70! jaar bereikt. Het gebied is van de 17e tot de 18e eeuw ontstaan door afgraving van het veen, dat als turf 's Winters in de steden werd verbrand. Voordien moet het dus een onafzienbaar echt woest laagveenmoeras zijn geweest dat gewoon opgestookt werd totdat het bijna geheel verwoest was en nog uit watermassa met smalle landribben bestond. Doordat het daarna met rust gelaten werd - wat kon je er nou nog mee - heeft moeder natuur het in de loop van anderhalve eeuw tot een prachtig gebied omgetoverd.
Het is bijna ontoegankelijk zonder bootje en voor de fietstocht moeten we meermalen met een pontje en over vele bruggetjes oversteken. Vanuit Grouw over Siteburen komen we eerst langs een ingepolderd gedeelte, de Wyldlannen (wilde landen). Dat weidegebied is lang als hooiland gecultiveerd maar sinds 1958 door de beheerders verschraald. Het begint nu langzaam weer een blauwgrasland karakter te krijgen en we hebben een goede kans daar kemphaantjes te kunnen zien! Ook de grutto voelt zich er thuis die kunnen we dus volop horen. De kievit houdt meer van kort grasland en zal eerder op de cultuurweilanden aan de zuidkant broeden. Dan krijgen we zicht op een grote plas - Princehof - waarop druk gezeild en getuft wordt, maar als we over de brug over de Hooidamsloot zijn gegaan kunnen we linksaf over een schelpenpad dwars door het verruigde rietgebied met half verlande petgaten - de Jan Durks Polder - richting Eernewoude. Halverwege de Jan Durks Polder loopt een pad naar de vogelkijkhut midden in het gebied. In de ruigte groeit zwarte els en op de verscholen petgaten golft het trilveen. Boven zo'n landschap kun je de bruine kiekendief en de slechtvalk verwachten en ik heb ze beide gezien. Het is niet allemaal hoera in de Alde Feanen, een groot probleem is de slechte kwaliteit van het omringende oppervlaktewater en de gifconcentratie in de voedselketen. Daardoor is de otter helaas sinds 1988 uitgestorven en met het faillissement van het otterpark in de Kleine Wielen zal de herintroductie voorlopig ook wel van de baan zijn. Maar er wordt nu veel aan verbetering van de waterkwaliteit gedaan met helofytenfilters.
John Zwart* Van de fietsexcursie Stinzenplanten is een tekst en een routebeschrijving gemaakt, die beschikbaar is in mijn computerbestand. Epema State - Jongema State 13 km, Jongema State - Epema State 20 km. Het is de bedoeling dit binnenkort in druk te kunnen uitgeven. Onder embargo (niet verder kopiëren!) is het beschikbaar voor IVNers.
* De Alde Feanen route is in de herfst en winter niet te rijden omdat dan de veerpontjes niet varen. Van deze route zal ook een beschrijving komen. Tel. 0566-689988