SLAKKEN, DE MOEITE WAARD OM BIJ STIL TE STAAN
Uit Klein Hoefblad voorjaar 2002
Slakken
Ben je ook zo dol op slakken, ga je voor elk slakje dat je pad kruist door
de knieën om dit fascinerende diertje eens goed te bestuderen. Of ben
je iemand die constant oorlog voert tegen dit nietige diertje dat in jouw
ogen een uitroeiing regiem voert in je oh zo nette tuin. Of ben je iemand
die geen enkele belangstelling voor dit diertje kan opbrengen omdat je alleen
in gevleugelde dieren geinterresseerd bent en daar slakken niet vliegen, ze
dus maar laat voor wat ze zijn.
Feit is dat slakken een leuk onderwerp voor gesprek zijn, vooral tussen de haters en niet haters. Want bijna iedere beginnende tuinman in Almere krijgt vroeg of laat met ze te maken. Vooral de eerste jaren na het betrekken van een nieuwe woning merkt menigeen dat slakken een ware plaag in de pas aangelegde tuin kunnen zijn. Iets wat de wanhopige tuinman of vrouw naar chemicaliën of oma's huismiddeltjes doet grijpen om deze plaag in te dammen. Wat meestal slechts tijdelijk helpt, want wanneer de tuin eenmaal slakvrij en gif vrij is, dan komen gewoon de buurslakken in grote getale toegestroomd. Daarnaast helpt het gif ook de vijanden van de slak om zeep, zoals de egel en de pad, die ziek worden omdat ze giftige slakken hebben gegeten. De Egelopvang zit vol met zulke slachtoffers.
De segrijnslak
De slak die zo massaal het groen in de pas aangelegde tuin verorberd is de
segrijnslak, een van de grootste huisjesslakken van ons land. Deze slak is
een van de eerste die de tuinen van de nieuwkomers begint te bevolken. Voldoende
kalk in de bodem (want de polder was eerst zeebodem) en weinig vijanden(die
trekken pas later de tuinen in) en een sappige voorraad pasgekweekte plantjes
uit het tuincentrum doen hun nakomelingen in grote getale en snel tempo groeien
en de mooi aangelegde tuin ontgroenen. De slakken komen mee met gekregen plantjes
van goedwillende vrienden, de plantjes uit het tuincentrum en mogelijk via
de veren van bezoekende vogels, waarop jonge exemplaartjes meeliften.
Natuurvriendelijk verdelgen
Uiteraard kan het slakken overschot in de tuin ook milieuvriendelijk worden
aangepakt. Bijvoorbeeld door het overschot, handmatig weg te vangen en op
te eten of ergens anders in de natuur te droppen. Ook het bevorderen van de
komst van de natuurlijke vijanden naar je tuin is vooral op de langere termijn
heel doeltreffend.
Een vrij recente mogelijkheid is het gebruik van aaltjes, minuscule rondwormpjes,
die op de slak parasiteren en deze met behulp van bacteriën om zeep helpen.
Deze zijn te bestellen bij het tuincentrum.
Natuurlijk evenwicht
Als je verleiding van massaal verdelgen kan weerstaan, dan zul je zien, dat
je tuin mettertijd in evenwicht komt. In plaats van een enkele slakkensoort
zullen er verschillende soorten zijn. Van een plaag is dan geen sprake meer
omdat er voldoende dieren, zoals insecten, egels, vogels en kikkers, in je
tuin aanwezig zullen zijn die hun buikjes vullen met slakken.
Diversiteit
Zo vlak na de winter, wanneer de natuurtuinliefhebber weer begint te rommelen
in zijn tuin kan deze eens goed zien hoeveel soorten slakken er in de tuin
gevestigd zijn. Een biologisch ingerichte tuin levert een schat aan lege slakkenhuisjes
op. Vraat- en breeksporen geven enige indicatie wie de slakken opgepeuzeld
hebben of dat ze een meer natuurlijke dood zijn gestorven aan uitdroging of
vorst.
De verschillende soorten slakkenhuisjes die gevonden worden weerspiegelen
het evenwicht in de tuin, hoe meer soorten, des te beter is het evenwicht
in de tuin. De opmerkzame tuinman zal ook binnen een soort nogal wat variatie
in tekening vorm en kleur tussen de slakkenhuisjes ontdekken. Heel misschien
wordt er wel een afwijkende vorm gevonden, waarin de slak niet een rechtsdraaiend
huisje heeft, maar een linksdraaiend.
De lege huisjes worden iets later in het voorjaar door vogels stuk gepikt
en opgegeten, omdat ze voor de productie van eieren kalk nodig hebben. Kunnen
vogels dit niet, dan worden hun legsels kleiner en de eierschalen zwakker,
waardoor deze vaak voortijdig breken.
Proef
Slakken zijn in feite hele boeiende en makkelijk te onderzoeken dieren. Iedereen
kan met een klein onderzoekje in zijn tuin van start gaan. Het enige wat de
onderzoeker nodig heeft is wat tijd en een paar flesjes met verschillende
kleuren nagellak. Zoek in de tuin wat grote slakken, bijvoorbeeld exemplaren
van de segrijn-, tuin- of heesterslakken. Maak een plattegrondje van de tuin
en noteer waar de slak aangetroffen wordt. Geef de slak een klein stipje nagellak
op zijn huisje, zo klein mogelijk om het dier niet te beschadigen, op een
duidelijk zichtbare plaats. Het onderzoek kan daarna beginnen. Kijk regelmatig
in de tuin waar de gemerkte slakken zich bevinden en noteer dat op de plattegrond,
noteer het ook wanneer je proefslak onvindbaar is en alle andere bijzonderheden,
die van belang kunnen zijn, zoals datum, tijd, weer, temperatuur, plant of
wat de onderzoeker nog meer kan bedenken. Bij droogte en vorst kunnen slakken
zich nogal eens verstoppen om tijdelijk in rust te gaan, tot de weersomstandigheden
weer beter zijn.
Als het proefje lukt (afhankelijk van of de onderzoeker het onderzoek volhoud)
krijg je leuke waarnemingen over de verplaatsingen van slakken in je tuin.
Bioindicator
Doordat slakken zich nogal langzaam verplaatsen zijn deze dieren goede indicatoren
om te zien hoe het met de biodiversiteit en de staat van een terrein is gesteld.
Het voorkomen van zeldzame slakken kan een indicatie zijn dat het terrein
de moeite waard is om beschermd te worden. Sommige slakken migreren heel langzaam
en anderen kunnen heel snel in een terrein aanwezig zijn. Voor onze polders
geldt natuurlijk in hoeverre de slakken populatie van onze natuurgebieden,
die van de oudere gebieden op het oude land weerspiegelt. Ook hoe de slakken
er komen is natuurlijk een boeiend fenomeen. Men vermoedt dat bij sommige
soorten juveniele dieren (jonge dieren) op de veren van vogels meeliften naar
andere terreinen.
Atlasproject
Een aantal Macologen (slakkendeskundigen) is samen met de NJN (Nederlandse
jeugdbond voor Natuurstudie) bezig de mollusken van Nederland te inventariseren.
Slakken en schelpdieren behoren tot de weekdieren (mollusken). Voor de in
slakken geinterresseerde natuurliefhebber is dit een leuk project om aan mee
te doen. Er is weinig voorkennis voor nodig, wat vrije tijd, een goed gidsje
en een sterke loep zijn voldoende om mee te kunnen doen.
Het atlasprogramma voor mollusken onderzoekt wordt hoe de slakken en andere
weekdieren (schelpen) over Nederland zijn verspreid. Net zoals andere atlas
programma's dat doen (vogels, planten en zoogdieren). De doelstellingen zijn
een atlas te maken van de in Nederland voorkomende soorten en daarbij te kijken
of slakken enigszins bedreigd worden en of de slakken in aantallen achteruit
dan wel vooruit gaan. Vooral de wat zeldzamer slakken hebben daarbij de aandacht.
Met de gegevens zal geprobeerd worden om een rode lijst van bedreigde slakken
en schelpen te vormen. Voor wie mee wil doen kan zich aanmelden via de website.
Ook individuele waarnemingen kunnen via snailmail gemeld worden.
Website atlasproject
Meer weten over slakken;
Elseviers Slakken gids, een goede gids
Land en zoetwater slakken van de Benelux, een aardig gids van de jeugdbond
voor natuur en milieubescherming.
De Nederlandse zoetwatermollusken, recente en fossiele weekdieren uit zoet
en brak water, een mooi geïllustreerd boek met veel informatie over vooral
waterslakken.
Alice Bakker
|